Bez słuchania III

Newest Zealand
Newest Zealand
2010, Ampersand


5.2

Co chwila hucznie anonsowane, najnowsze must ready są tak obszerne i wykalkulowane, że gdyby nie nuda i święty Graal tematu do niezobowiązującej rozmowy mało kto sięgnąłby po nie z własnej woli (brak czasu jako źródło lansu podupada w kontekście takich wyrazów jak Łagodne, Harry Potter, J. S. Foer lub Trylogia Millenium). Bestsellery, książki zadziwiająco grube w kontekście sondaży o rosnącej koniunkturze na analfabetyzm, zaczyna się postrzegać jako oddzielny gatunek literacki, którego wyznaczniki agresywnie upraszczając można sprowadzić do sprzedawania ciągle tego samego w tej samej cenie, reklamując tak samo tym samym odbiorcom. Stabilność marketingowa jest gramatyką genre. Temat, rozpiętość wachlarza konwencji, poziom realizmu etc. – wszystko to, co konstytuowało dawniejsze gatunki, dla bestselleru postrzeganego przez pryzmat genologii jest tylko wodą na młyn ekonomicznego paradygmatu.

Trudno ekscytować się faktem, że nasze upodobania są przewidywalne, osobowości schematyczne, świeże światy powstają dla kliknięć na fejsie. Do tego jeszcze istny wrzód na dupie. Dobrze jest czcić małe arcydzieła, nisze, osobistych mistrzów, którzy z mainstreamem zdają się nie mieć szans. To świadczy, że nasz gust jest wynikiem poszukiwań. Opowiadamy się więc po stronie słabszych, ale nie chcemy przecież ich zwycięstwa, bo czas, który sami przeznaczyliśmy na zdobywanie siły okaże się zmarnowany. Anonimowych młodych geniuszy tworzących eksperymentalną, prowokującą prozę obliczoną na miliony sprzedanych egzemplarzy przyjmuje się więc z mieszanymi uczuciami: ma się ochotę ich podziwiać, szczególnie, jeśli samemu jeszcze nie wydało się hitu, ale przecież to nie CI konkretni silni, którym skrycie kibicowaliśmy gorąco. Żeby wyrobić w sobie sympatię dla empikowego top10 i pokryć zmieszanie wobec paradoksu (słabi wygrali i na bazie zwycięstwa wmówili nam, że chcemy nimi być, a my nic na to, bo trzeba stawać w ich obronie), ludzie gadają i gadają, także z czasem do wyznaczników bestselleru jako gatunku dołączyła możliwość dzielenia się wrażeniami z niego bez faktycznej lektury, ze słyszenia. Taka mała zemsta czytelników.

Nie trzeba słuchać Newest Zealand żeby znać Newest Zealand, a pisanie o nie-słuchaniu tej płyty sprawia więcej przyjemności niż relacja z faktycznej recepcji, dźwigającej balast obowiązku, nieznośny, kiedy mowa o formie rozrywki. Brakuje w twórczości muzycznej Dejnarowicza (czy także w recenzenckiej to osobne pytanie) etapów, które umożliwiłyby stworzenie narracji bardziej pochłaniającej niż zlewające się ze sobą punkty CV. Trudno oszacować ile osób faktycznie słyszało jego trzecią solową płytę i ile razy. Ciężko powiedzieć ile odsłuchów mają za sobą ci, którzy dostali egzemplarz promo i ile zaliczył ich ten, który go zripował. Utrudnione jest też spekulowanie na temat wiarygodności zamieszczonych dotychczas w Internecie recenzji. Szczęśliwie album nie wymaga ich czytania: całą zawartość wystrzelano na długo przed premierą i nie chodzi o udostępnienie całości na myspace czy prezentowane w radiu single, a o komplet tagów: Borys Dejnarowicz i jego filisterska depresja, wunderkind pop, chart-prog, wanna-be bossa nova, zaprosiłem-gości-którzy-was-zaskoczą pop itd. Na wysokości debiutanckiego Divertimento wszystko to było jeszcze zabawne dzięki folklorystycznej polskiej odmianie hype'u. Sofomor - No Mood - podzielił oblicze z zestawem happy meal pojmowanym z perspektywy zdanej matury. Przy okazji wypełnionego atrakcjami (m.in. nienachalnie dydaktyczna relacja z ucieczki przed weltshmerzem palcem po globusie) trifomora sens zaangażowania prysnął.

Przypadkowemu słuchaczowi, wchodzącemu do gry z całym entuzjazmem niewiedzy, Dejnarowicz może wydać się kimś pokroju Janka Samołyka – ciekawym młodym muzykiem alternatywnym (można zacząć przygodę z całą tą sceną od "zabawnie przegiętych" sesji zdjęciowych). Wyłączywszy przymuszonych recenzentów, cała reszta to biedni odbiorcy bestsellerów, którym po raz kolejny tak samo reklamuje się to samo, jakby oczytanie miało być karą, a wzrastająca świadomość produktu nie upoważniała raz na jakiś czas do nagrody - konkursów lub chociaż zmiany w sposobach zagrzewania do kupna. Dla takich zero recepcji to jedyny stan, w którym kolejny odsłuch Newest Zealand może autentycznie zaskoczyć.

Bez słuchania II

Falty DL
Love Is A Liability
2009, Planet Mu


3.6

Naprzeciw modzie implementowania gołych bab do gier, oprogramowania i www wyszli m.in. twórcy porno w realiach Warhammera, do którego nie podaję adresu, bo nie chcę mieć plugawych czytelników. Zaś szeroko pojęta muzyka elektroniczna, paradoksalnie, nieźle broni się przed chutliwymi zachciankami swoich odbiorców. Słuchacz Buriala kupuje świerszczyki w ogromnej tajemnicy przed samym sobą, w luce świadomości, żeby nie podkopać godności muzyki wyprzedzającej własną epokę. Podjarani Room Mist Nadsroic i Mohawka dostali w tłach damskie westchnienia, jęki i kichnięcia, więc zerwali już okruch kory z drzewa wiedzy, ale jakże poniżająca swoim rozmiarem to krztynka przy rozpiętości złotonośnego potencjału skarbczyka r'n'b przyszłości. Zatwardziali w Biospherze z pobłażaniem traktują fotomontaże przedstawiające nagie Barbarę Morgenstern i Ellen Allien, darowane znawcom przez podlizujących się nastoletnich forumowiczów, za prawdziwą daninę uznając już tylko hasełka do kont premium na tube8.

Falty DL jest więc w tym kontekście obyczajowym prawdziwym rewolucjonistą. Nagie panienki atakują od razu, z okładki, wizualnie, jak w czarnych snach drużyna rugby osamotnioną na boisku (noc biczowana reflektorami wplata długie cienie, na czworo dzielone, między rozrzucone w nieładzie włosy ofiary) cheerleaderkę. Oniryczny kolaż prezentujący Discovery Channel jako kanał z eksperymentalnym porno. Ale jak to bywa z rebelią, 3/4 przekazu to kłamstwo i hipokryzja. Prostacka manipulacja brnie przez trakcje neuronów peron po peronie:

A. zainteresowanie negliżem panienek > B. przezroczystość panienek w zestawieniu z retro ich ciuszków i póz > C. zdezaktualizowana nagość (*psik*, kurz i archiwalność retro) podskórnie sugeruje ulubioną fantazję pedantów i alergików: oszałamiająca-piękność-ruchana-w-przydrożnym-motelu o NIE-ODKU-RZONEJ! (choć raz nieodkurzonej, właaaśnie tak, suko) wykładzinie *psik* > D. konsekwentne docenienie czarno-białego kolażu i ziarnistości złożonych nań zdjęć, bo takie efekty to sztuka, a cielesność = powierzchowność, którą wrażliwy odbiorca ma w poważaniu (ekshibicjonizm wątków guilty pleasure jest tylko papierową barykadą na okopach uczciwości) > E. nie liczą się dupeczki a pamięć o pierwszych wzbudzonych przez nie fantazjach, czyli dalej wszystko kręci się wokół wygodnickiego odbiorcy siedzącego sobie w oparach sentymentu bez potrzeby pospolitego ruszenia szarymi na bój z realem.

Także tragedia: nie tylko Falty DL nie nagrał niczego seksownego, wolnego od rutyny, marzycielsko brudnego, słodkawego, duszącego lubieżnością, namiętnego, pozbawionego zahamowań i wyuzdanego, ale jeszcze dosolił do nudziarstwa nic-pieprznego: wybitnie ograny koncept wzruszający rozdrobnione sentymentalizmem intelekty. Sumując, manipulacja ta działa tak samo jak cycki w reklamie aspiryny: przyciągają wzrok (blaza już zresztą cię przesłania, wzroku), by po chwili zblednąć w porównaniu z rozmiarami promocji. Nie powinno tak być. Każda feministka zgodzi się z seksistą, że statystycznie, w globalnym sensie to właśnie cycki, choćby blade, powinny przetrwać jako idea i w żadnym razie nie więdnąć przy wizji zaoszczędzenia paru groszy. Ale zapytajcie o to całe stronnictwo frajerów żydzących na każdej randce, unikając blichtru jako wartości kłamliwej i podkopującej Miłość, a usłyszycie przeciwną diagnozę.

Skupiając się zaś na muzyce samej w sobie (w końcuż) Love Is A Liability to naiwna wersja Braxtona (Central Market), O'Rourke'a (The Visitor) czy Horntvetha (Kaleidoscopic). Wszystkie te pozycje różnią się diametralnie, ale łączy je mieszczański charakter. Nadęta, pieczołowita uroda, przeznaczona do podziwiania przez kulturalną publiczność, nie pozwalającą sobie nigdy na irracjonalizm, myślenie magiczne, odrzucenie zahamowań, docenienie błędności. Ich śmierć nie jest bachantką, lecz kurą domową, a ich płyty to definicje bycia cool: nagrane z pasją Kydryńskiego, luzacko akademickie, zabawiają się elementarną semantyką już na poziomie okładki, skrywając się przed laikiem pod maską muzyki tła, dyskretnie towarzyszącej aż do momentu poświęcenia jej należnej, mieszczańskiej koncentracji (osiąganej dla doznawania sztuki na równi z uczeniem się kolejnych jej odmian czy lepieniem w kulki kociego żwirku miałkiej erudycji). Hermetyczność i antyseptyczność tej filozofii grania i odbioru wprawia dzieła w zeroewokatywność, a odbiorcę w skupienie na formalnościach; sprawia, że słuchanie tych albumów jest jak oglądanie oglądania przysłowiowej sztuki nowoczesnej.

Młodzi erudyci uczą się kolejnej gałęzi sztuki (arte-fak-ty kul-tu-ry, sir!), a ich dziewczyny, po wejściu w posiadanie zainteresowanka i trzech ripost, zdecydowały się być ciekawymi postaciami (i przy tym kobietami, koleś). Oglądanie ich to widzenie jak ogromnie uzasadnione były rewolty wśród dołów społecznych. Seks bez uprzedniego umycia zębów po kolacji wspomina się w tym towarzystwie z pobłażliwym, usprawiedliwiającym chwilowe szaleństwo, śmiechem. Pozwoliliśmy sobie, rozumiesz... nawet bez mycia zębów... ale, wiadomo: czasami to silniejsze. Jak nomadzi, haha! Więc dla higieny nawet... Ohyda, ale skąd tu Falty DL? Dlaczego i ten tu leży ze swoimi panienkami? Proste: bo proponuje hipermieszczańską, obrzydliwą gierkę: 1, 2, 3 - kto zszokuje zabawniej. Młodzi erudyci i ich kobietki, równo znormalizowane jak bitrate spiraconej Bjork, zbierają się na fondue na poddaszu z balkonem i pach: kutas nagle ktoś, a inny cipa, i jeb: któraś z kwiatu polskich intelektualistek i artystek rzuca ruchanie. No więc dzieje się, pojedyncze wow łączą się w armię-combo-konstelację, impreza jest gęsta. Wszyscy już troszeczkę pijani winkiem, w którym moczą dzióbki do sera i śmiechu (każda para przyniosła butelkę z ceną). Jest okazja pokazać ząbki jednym słowem. Potem po kolei prysznic i hasiu. Na stoliku na tarasie porzucone Love Is A Liability. I każdy przechodzień zapuszczając żurawia będzie musiał stwierdzić: What a naughty cover, fuck me!

Koty i króliki złapane w pole rażenia halogenów mrużyły kiedyś oczy i nie mogły się ruszyć, oślepione, bezbronne. Teraz brylują w czarnych szkłach i nie ma w tym żadnego romantyzmu, mimo tęsknej Beatrycze na pierwszej stronie manifestu. Falty nie przyznaje się do tego otwarcie, ale marzy o takim odbiorcy: mieszczańskim, kulturalnym i za wszelką cenę cool, w oczach co bardziej uległych snobków odkrywczym i będącym trendsetterską elitą. Żyj jak gdyby ciągle ktoś patrzał ci na ręce, żyj jak gdyby w każdej chwili ktoś miał cię wyśmiać - mówią ci odbiorcy i te płyty, pławiąc się w prawdziwym zbydlęceniu: funkcjonalizacji doświadczenia.

Bez słuchania I

Od dzisiaj co jakiś czas będę wystawiał noty nie mając empirycznego pojęcia o przedmiocie oceniania poza paroma spojrzeniami na okładkę, wiedzą ogólną o planecie Ziemia oraz podłej naturze ludzkiej. Nie mówię, że to rewolucja w recepcji, tajemnicą poliszynela jest, że o większości polskich albumów nawet najpoważniejsze serwisy piszą w ciemno. Są tylko dwie zasady: 1) kiedy napiszę o czymś w cyklu Bez słuchania, a potem to wyląduje w mojej liście rocznej, moje poczucie humoru samo w sobie jest mocniejsze niż wasz zsumowany potencjał rozrodczy, 2) ALE: jeśli z grubsza kojarzycie Treny, rzymska cyfra przy kolejnych odsłonach cyklu powinna powiedzieć wam, że podchodzę do sprawy naprawdę serio.

Letting Up Despite Great Faults
Letting Up Despite Great Faults
2009, New Words


2.3

Otwórzcie okładkę w sąsiedniej zakładce - pokaże się powiększona. Będziemy mogli się lepiej przyjrzeć.

Dziewczyna farbuje się na czarno, ale do niej wrócimy. Koleś ma brzuszek piwny, bo przedkłada zabawę nad dyscyplinę. Nigdy nie był na siłowni, co można mu wybaczyć, ale można też zgadywać, że jest na tyle młody i pełnosprawny, że sto brzuszków dziennie nie powinno sprawiać mu problemu, więc zaniedbanie podstaw (ideologiczne oczywiście - tak jak każda kobieta w gruncie rzeczy lubi się malować, tak każdy facet marzy sobie, że jest nieźle zbudowany; parcie na przekór tym naturalnym ciągotkom to postanowienia w stylu wegetarianizmu: opacznie rozumiejące dyscyplinę wewnętrzną). Rurki dorzucają swoje jako kaprys ewolucji zapowiadający, że niedługo (ku uldze przedzierającej się do tronu kasty wiecznie zasapanych) będzie można sobie dać spokój z niezaplanowanym bieganiem.

Balon i maska jasno świadczą o kompleksie Piotrusia Pana, o którym pierwszy raz przeczytałem w książeczce do bierzmowania (tamże: *petting*, o ja). Wtedy jeszcze nie było indie. Tutaj to świadectwo bycia jakimś geekiem, szaleńczym pasjonatem, który jako lunatyk i autyk (skoro już mam zwolnienie z w-fu, czas nauczyć się opowiadać z błyskiem w oku o wampirycznym yaoi) pozostaje atrakcyjny dla pewnego typu kobiet. Najczęściej tych, które myślą o sobie jako o skrycie wrażliwych, ale zmuszonych (przez Życie...) grać absolutnie racjonalne, twardo stąpające po ziemi. Zazwyczaj nie urodziły się takie, ale wykształciły w sobie to fałszywe i powierzchowne przekonanie na podstawie presji rodzicielskiej lub nastoletniego samobiczowania, więc, konsekwentnie, zostały obciążone kompleksem a-dziecinna-zdążę-być-jutro, który streszcza się w schemacie: mój chłopak jest taki wolny (balon i maska tego stojącego w miejscu, zdziecinniałego idioty vs. ostentacyjnie dorosłe/kobiece hiper niskie biodrówki z rezygnacją wnoszące pochodnię w mroczny tunel początków eksperymentowania z kobiecością) + ach, jaki to wymagający związek, tak się różnimy = apologia wojny na kompromisy. Kto pierwszy zaproponuje kompromis wygrywa - dojrzałość okazuje się przez potulne uznanie tej jedynej reguły za obowiązującą.

Mając to wszystko na uwadze pozostaje stwierdzić, że gdyby tylko koleś z okładki nie był grubiutki, impuls emo przeszedłby ze sfery przeczuć do zony przekonań. Jasnym więc staje się, że zabalansowano tu na krawędzi, a my mamy w efekcie do czynienia z indie, czyli wyczuciem marketingu. O czym później. Do zapamiętania krótkotrwałego: jeśli pewnym jest, że mógłbym ciągnąć charakterystykę postaci z okładki przez kolejne ekrany (a pewnym jest), oznacza to, że każdy potencjalny odbiorca może to robić i mniej lub bardziej świadomie - robi. Mamy więc przekaz podprogowy, szperający za idealnym odbiorcą zdolnym stworzyć najbardziej kompletną mapę umysłu dotyczącą okładki-trailera. Złem jest tutaj fakt, że album ten trafił do sprzedaży i jest dziełem sztuki, więc idealny odbiorca charakteryzuje się też potencjałem nabywczym, a więc do pewnego stopnia (tego, na którym sięga po portfel) stworzona przez niego mapa umysłu musi prowadzić do aprobaty treści zasugerowanych.

Do aprobaty zjednuje m.in. tło. Otwarte pole i zamglony las na dalekim, dalekim planie implikują ambient, ale zieje też luka po skrajności tego genre - ortodoksyjnego przywiązania do plam, smug, impresji etc. Pozostaje więc tylko pusta sugestia, że coś na płycie będzie powiązane ze stereotypowym przekonaniem o wymagającej naturze gatunku, a więc spodziewać się można także pretekstu do podbicia sobie ego. To zakamuflowany przekaz dla ludzi operujących pojęciem ambitnej, inteligentnej muzyki. To oni, we własnym mniemaniu, uwrażliwieni na najbardziej aktualne drgnienia kultury, mają odkryć, że ostrość ździebeł trawy, ich barwa (ochra, sepia etc. broczące przy okazji konotacjami powiązanymi z tanim sentymentalizmem starych fotografii lub, jeszcze tańszym, nowych drukowanych z filtrem), krzyżowanie się i gęstość linkują po prostu shoegaze z jego nakładającymi się ścieżkami i nostalgią, rewizytacją marzenia. ALE, jak już ustaliliśmy, postacie ludzkie będące centrum okładki są wyznawcami jakiegoś indie i depczą po trawie. Więc: shoegaze poniżony, shoegaze dolorosa; zepchnięty do roli ozdobnika funkcjonuje na tej płycie głównie na bazie rozbudzanych przez rozmyte syntezatory reminiscencji. Co warto zapamiętać? Niezdecydowanie i letniość: to w końcu shoe- czy może jednak trochę więcej jaj i przyznamy się, że jednak o niebo mniej wymagające, a funkcjonujące już prawie jako genre (ilość posiada bowiem, choć krotochwilne często, moce stwórcze), unfocused electro?

Wniosek: jeśli wszystkie detale zostają spożytkowane, aby budować całość i żaden z nich nie jest przypadkowy, najprawdopodobniej mamy do czynienia z manipulacją odbiorem. Propaganda zastosowana na tej okładce mówi jasno: jeśli chcesz posłuchać muzyki, którą tworzą ludzie ubierający się jak ty, podczas gdy ubierasz się jak ludzie przedstawieni na okładce naszej płyty - powinieneś mieć naszą płytę. To naprawdę ohydne: odwołanie się do naturalnej (choć przereklamowanej jako mus) potrzeby akceptacji zarobionej przebywaniem z osobami o podobnych gustach odzieżowych zamiast do samych przeżyć estetycznych, które powinna gwarantować muzyka, sprawia, że kupujący płytę płaci tak naprawdę za substytut kontaktów interpersonalnych, a nie za dzieło sztuki. Jeszcze przed chwilą cisnęło się na usta indie, teraz coraz nachalniej gumowa lala. W ten sposób Letting Up Despite Great Faults przyczyniają się do ochłodzenia klimatu emocjonalnego ludzkości XXI w. - wąskie, bo wąskie (przypadek z tymi rurkami, co?), ale jednak *jakieś* spektrum emocji żywi się do FOTOGRAFII, MANEKINÓW i ŻURNALI, które powoli zastępują takie wartości jak poznanie siebie nawzajem, bliskość, zaufanie, antykoncepcja angażująca procesy pamięciowe i tym podobne cechy czyniące z nas piękne i kompetentne jednostki. Won!